Waarom draagvlak essentieel is om Nederland ‘van het slot’ te krijgen.

In mijn eerdere artikelen riep ik – net als diverse andere juristen – op tot een wet om de noodverordeningen te vervangen. De NRC heeft inmiddels bericht dat die spoedwet in de maak is. Vandaag is het plan om Nederland ‘van het slot’ te krijgen uitgelekt nadat er al geruime tijd gespeculeerd werd over de te volgen exitstrategie. Het succes van dit plan hangt af van Nederlanders zelf. Of zij zich houden aan de afgesproken maatregelen. En dat maakt de keuze voor de te volgen strategie vrij lastig.

Welk plan er uiteindelijk ook gekozen wordt. Het is van essentieel belang dat in een zo vroeg mogelijk stadium zoveel mogelijk Nederlanders betrokken worden bij de concrete vormgeving van de plannen wil welke maatregel dan ook kunnen slagen. Dat is geen makkelijke opgave en staat ook haaks op een keuze voor een beleid waar experts allesbepalend zijn. Toch kunnen wij niet anders en ik leg in dit artikel uit waarom.

In de Volkskrant stond gisteren de analyse ‘is het te vroeg om de maatregelen te versoepelen’?. Dat is geen discussie die alleen door virologen en epidemiologen wordt gevoerd:

De afweging om te gaan versoepelen is uiterst complex omdat het veel meer aspecten omvat dan alleen de verspreiding van het virus en modellen. Hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek: ‘We hebben geen modellen waar je de economische aspecten, de maatschappelijke impact en de epidemiologische gevolgen allemaal tegelijk kunt afwegen. 

De vijf voorwaarden voor versoepeling

In de NRC podcast van 24 april worden de vijf voorwaarden die het OMT in zijn advies van 7 april stelt aan versoepeling besproken. Net als in het Volkskrant artikel is de teneur dat wij op dit moment nog niet de middelen hebben om die versoepeling op grote schaal mogelijk te maken. Tegelijkertijd is er – met name op internet – een andere stroming opgekomen die pleit voor een tijdelijke aanscherping van de lockdown. In het artikel “Alleen deze exit strategie kan ons uit de Corona lockdown bevrijden” betogen de auteurs dat er gekozen moet worden voor een strategie die erop ingericht is om het virus volledig uit te laten doven. Daarvoor moet er juist gekozen worden om de huidige lockdown te verlengen en aan te scherpen.

De ‘machteloze’ overheid

We weten nu dat de overheid van plan is te gaan versoepelen. Had de overheid ook kunnen aanscherpen? Ik denk van niet. Wij zijn gewend dat de overheid ‘als hoogste gezag’ alles voor elkaar kan krijgen wat zij wil. De werkelijkheid is dat dit niet het geval is. Een overheid die inzet op dwang en repressie om haar wil op te leggen verliest in een democratie op een gegeven moment haar legitimiteit. Als de overheid sowieso al beschikt over voldoende middelen om een heel land onder de duim te houden. De Coronamaatregelen die nu van kracht zijn vinden in zeer grote mate hun grondslag in vrijwilligheid zoals ik in mijn andere blog al zijdelings benoemde.

Een interessant voorbeeld daarvan wordt genoemd door Geerten Boogaard in zijn column op Binnenlands Bestuur:

Hoe zat het eigenlijk met de tandartsen, wilde een journalist van het Algemeen Dagblad weten. In het advies van het Outbreak Management Team had gestaan dat ze wel weer open mochten, maar Rutte had er in zijn algemene verhaal niets over gezegd. Het leverde de journalist een opmerkelijk antwoord op. De overheid heeft de tandartsen niet gesloten, reageerde Rutte, dat hebben ze zelf gedaan. Tandartsen en mondhygiënisten konden altijd al open.

Boogaard laat in zijn column dat Rutte iets te kort door de bocht was, maar tandartsen hadden als ‘gezondheidzorg’ inderdaad het recht om open te blijven. De KNMT had geadviseerd dicht te gaan. Dat is niet uniek. Heel veel ingrijpende maatregelen zijn ingevoerd omdat Nederlanders en bedrijven er vrijwillig gehoor aan hebben gegeven.

Wat zou er gebeurd zijn als één rebelse tandarts het advies van zijn beroepsgroep in de wind had geslagen? Was er dan toch een formeel verbod gekomen? Had de burgemeester ingegrepen? Of was er een domino-effect ontstaan van tandartsen die zijn voorbeeld gevolgd zouden hebben?

Een kat in het nauw maakt rare sprongen

Dat is allesbehalve een hypothetische vraag. Wat als een beroepsgroep massaal in verzet komt? Bij horecaondenemers staat inmiddels massaal het water aan de lippen. De ‘grootste kroegbaas van Nederland’ geeft in het AD aan uiterlijk per 1 juni weer open te gaan. De bekende horecaondernemer Won Yip stelde halverwege maart nog dat horeca “best een paar weken dicht kon blijven”. Eind april veranderde de toon. Een sluiting van maanden kan de horeca niet aan.  ‘Bij minder dan 500 IC-bedden prikken we zelf datum voor opening. Dan zit Rutte met de voet tussen de deur.’

Ik heb afgelopen weken gesproken met verschillende (horeca)ondernemers over hoe de zaken ervoor staan. Kort-door-de-bocht gesteld houden mensen zich naar buiten toe groot, maar zal er binnenhuis aan talloze keukentafels elke avond de nodige tranen vloeien. De opgelegde beperkingen slopen mensen niet alleen economisch maar ook psychisch.

De ontlading tijdens Koningsdag

Nederlanders zonder eigen onderneming ondervinden ook veel last. Tijdens Koningsdag maakte ik een rondje door mijn buurt en zag ik de ontlading bij veel mensen. Die ontlading had ook een keerzijde. ‘Illegale’ huisfeestjes, pleinen vol met mensen en DJ’s en de stad leek even alle 1.5m afstanden te vergeten. De drukte in de stad was in geen enkel opzicht te vergelijken met de drukte normaal, maar het was allesbehalve een ‘thuisblijfdag’.

Had de politie de stad dicht moeten gooien? Die avond zat hoofdcommissaris  Frank Paauw bij Op1 te vertellen hoe hij Koningsdag had beleefd. Hij was in burger door de stad heen gefietst en vertelde dat er maar 20 boetes waren uitgedeeld.

Presentatrice Willemijn was verbaasd. Hoe kon de Paauw “het stampvolle Westerpark” gemist hebben? Elk park in Amsterdam was afgeladen? Dat zou talloze boetes hebben opgeleverd.

Paauw ontwijkt de vraag deels (‘zo druk was het niet..’) maar zegt ook onomwonden: als politie moet je niet tegenover de burgers komen te staan die toch al zo lijden. Na de coronacrisis moeten de handhavers niet de boemannen zijn.

https://start-player.npo.nl/f0513bf7-f85d-4a8f-bba1-985eb6df7950 (vanaf 17 minuten)

De Amsterdamse hoofdcommissaris weet het goed te verwoorden. Het naleven van regels kan niet altijd afgedwongen worden.

De coronasamenleving

Om Nederland succesvol en verantwoord van het slot te krijgen zullen er lastige keuzes gemaakt moeten worden. Daarvoor zullen we niet alleen op nationaal maar ook op gemeentelijk niveau met elkaar in gesprek moeten gaan.

Bij die gesprekken zullen belangen ontegenzeggelijk gaan botsen. Diverse beroepsgroepen kunnen hun vak bijvoorbeeld verantwoord in de buitenlucht uitoefenen, maar dat zal niet allemaal tegelijkertijd kunnen. Het maken van plannen, afwegen van belangen is een verantwoordelijkheid die niet alleen bij bestuurders ligt. De volksvertegenwoordiging en het maatschappelijk middenveld moet daar zo vroeg mogelijk bij betrokken worden.

Het resultaat zal niet het beste beleid zijn. Ongetwijfeld zal in dikke evaluaties naar voren komen dat als wij massaal gekozen hadden voor X of Y dit het proces effecienter had gemaakt.

Het resultaat zal wel een gedragen beleid zijn en daarmee een beleid dat i.t.t tot alle papieren dromen wel degelijk realiteit kan worden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *